Whatsapp ons
  • Op werkdagen voor 15:00 besteld, morgen in huis
  • Gratis verzending vanaf € 40,-
  • Ook bereikbaar via Whatsapp
Naar overzicht
Mineralen

IJzer (Fe)

Je hebt er vast wel eens over gehoord en natuurlijk weten we allemaal wel ergens vaag dat het met vermoeidheid te maken heeft?! Maar wat is ijzer nou precies? En wat is het nut van ijzer? Dat gaan we in dit artikel eens even flink onder de loep nemen.

IJzer komt voor in onze voeding en in ons lichaam en is een belangrijk spoorelement. Het is een essentieel onderdeel van honderden eiwitten en enzymen in het lichaam en heel belangrijk bij het transport en opslag van zuurstof in ons bloed. Maar waarom is dat nou zo belangrijk?

De chemische verbinding van ijzer

De chemische benaming voor ijzer is Fe. Het ijzer komt als heemijzer of als non-heemijzer voor in onze voeding. Laten we als eerste eens kijken naar de verschillen tussen deze twee. Dat is belangrijk, want wij kunnen niet allebei de vormen even goed opnemen.

Heemijzer is alleen aanwezig in dierlijke producten zoals rood vlees, vis en gevogelte en wordt ook wel Fe2+genoemd. Non-heemijzer komt vooral voor in plantaardige producten zoals volkoren granen, groente en peulvruchten, maar ook eidooiers en vlees bevatten non-heemijzer. Dit wordt ook wel Fe3+genoemd1.

Het grootste gedeelte van de ijzervoorraad in ons lichaam komt voor in hemoglobine (een eiwit dat in de rode bloedcellen zit). Dit is belangrijk voor het zuurstoftransport in ons lichaam. IJzer speelt hierbij dus een hele belangrijke rol1, omdat het dus zorgt voor het zuurstoftransport in het bloed.

De geschiedenis van ijzer

Lang geleden kwamen artsen er al achter dat er een vorm van “bleke ziekte” was. Dit kwam voornamelijk voor bij jonge meisjes in de puberteit en werd vaak verweten aan liefdesverdriet. De levensgeesten zouden afleiden, waardoor de lever zijn rol niet meer kon vervullen bij het veranderen van het voedsel in het bloed2.

In 1681 werden de eerste behandelingen met ijzer voorgeschreven3. De eerste publicaties over ijzerinname met de voeding werden in 1897 door professor Ralph Stockman geschreven3.

De functies van ijzer

Heem is een ijzer bevattende verbinding en zit in hemoglobine (Hb) en myoglobine (Mb). Hemoglobine is een eiwit dat in de rode bloedcellen wordt gevonden. Hierin zit 67% van de ijzerhoeveelheid van het lichaam opgeslagen. Hemoglobine heeft een belangrijke eigenschap. Het kan namelijk snel zuurstof binden in de longen en deze weer snel afstaan aan de weefsels als deze ijzer nodig hebben. Hemoglobine heeft 4 heemgroepen en kan dus 4 zuurstofmoleculen binden4.

Myoglobine zorgt voor het transsport en de korte termijn opslag van zuurstof in de spieren, hierdoor is direct zuurstof aanwezig als de spieren dit nodig hebben. Myoglobine heeft 1 groep en kan dus 1 zuurstofmolecuul binden4.

IJzer is niet alleen betrokken bij het zuurstoftransport in het lichaam, maar is ook betrokken bij de volgende functies:

  • Voortplanting
  • Groei en hersenontwikkeling
  • Antioxidant
  • DNA-synthese
  • Genezing van wonden
  • Immuun functie
  • Ontgiften
  • Temperatuurregulatie4

Een flinke lijst met belangrijke functies; ijzer is onmisbaar!

Te veel ijzer in het lichaam kan ook gevaarlijk zijn omdat het lichaam niet beschikt over een mechanisme om te veel aan ijzer uit te scheiden. De ijzerabsorptie in de darm moet zorgen voor een regulatie hiervan. Te veel vrij ijzer in het lichaam kan leiden tot het ontstaan van vrije radicalen, die zorgen op hun buurt weer voor oxidatie waardoor schade aan de cellen kan ontstaan.

De absorptie van ijzer

Met de absorptie wordt de hoeveelheid ijzer die in darm opgenomen wordt bedoeld. De absorptie van ijzer gebeurt in de dunne darm en loopt via 2 verschillende systemen. Er is een systeem voor heemijzer (dierlijk ijzer) en een voor non-heem ijzer (plantaardig ijzer)5. Hoe dit precies werkt is een erg ingewikkeld proces. Heemijzer is makkelijker op te nemen door ons lichaam en wordt weinig beïnvloed door voedingsfactoren1.

Belangrijk om te weten is dat Fe3+, dus de plantaardige variant uit non-heem ijzer, eerst moet worden omgezet in Fe2+ voordat het kan worden geabsorbeerd. Fe3+ is slecht oplosbaar maar in de zure maaginhoud wordt de oplosbaarheid al beter5. Voedingsstoffen zoals vitamine C bevorderen de omzetting van Fe2+ naar Fe3+ en bevorderd hiermee dus de absorptie.

Na absorptie wordt ijzer via transferrine getransporteerd. Transferrine is een transporteiwit en wordt voornamelijk in de lever geproduceerd. Dit eiwit is verantwoordelijk voor het transport van ijzer, de afbraak en de ijzeropslag6.

IJzer wordt in het lichaam opgeslagen in de vorm van ferritine. Dit gebeurt in de lever, milt en beenmerg. Soms wordt een overmaat aan geabsorbeerd ijzer ook opgeslagen in het darmslijmvlies.

IJzergebreksanemie

Anemie is een ander woord voor bloedarmoede. Een ziekte die veroorzaakt wordt door een gebrek aan een bepaalde voedingsstof noem je een deficiëntie. Anemie is wereldwijd de meest voorkomende deficiëntieziekte9. IJzergebrek is dus de belangrijkste veroorzaker van anemie. Een ijzergebrek kan meerdere oorzaken hebben9.

  1. Een lage ijzerinname uit de voeding
  2. Verlies van ijzer door bloedingen, bijvoorbeeld:
    • Plotselinge bloedingen
    • Ernstige menstruatie
    • Bloeddonatie
    • Ontstekingsproblemen
    • Ernstige aandoeningen zoals kanker of een bloedziekte
  3. Verminderde ijzeropname door bijvoorbeeld darmziekten
  4. Verhoogde behoefte door zwangerschap en borstvoeding9-10

De klachten die ontstaan bij anemie zijn vaag en algemeen. De klachten verergeren naarmate de ernst van het ijzergebrek, maar het lichaam kan goed met deze klachten omgaan waardoor ze vaak lang onopgemerkt blijven. Klachten zijn bijvoorbeeld:

  • Vermoeidheid
  • Haaruitval
  • Kortademigheid
  • Koude handen en voeten (moeite om warm te blijven)
  • Rusteloze benen
  • Bleekheid
  • Broze nagels
  • Hoofdpijn/duizelig
  • Ontstekingen in de mondhoeken
  • Mentale vermoeidheid, concentratieverlies en geïrriteerdheid.

Bloedarmoede treedt op wanneer er een ijzertekort in het lichaam is. Wanneer bloedarmoede niet op tijd gesignaleerd wordt kunnen de klachten, zoals vermoeidheid en pijn op de borst, verergeren en kun je zin krijgen in vreemde dingen zoals ijs, krijt of klei11.

Bij kinderen is een ijzergebrek erg gevaarlijk en het kan leiden tot groeivertraging, ondergewicht en stoornissen in de mentale, sociale en motorische ontwikkeling12. Aandacht voor de ijzerstatus van kinderen lijkt dus zinvol. Bij het vermoeden hiervan kun je altijd overleggen met je huisarts.

IJzerstapeling

IJzerstapeling kan ontstaan door overmatig ijzerabsorptie in de darm, herhaalde bloedtransfusies of door ijzersuppletie en het ontbreken van een mogelijkheid om het ijzer af te breken. Er zijn ook aangeboren ijzerstapeling ziekten zoals bijvoorbeeld sikkelcelziekte. Klachten van ijzerstapeling zijn bijvoorbeeld leverfalen, oogafwijkingen maar ook haaruitval en lepeltjesnagels.

Statusbepalingen

Je kunt niet zomaar ijzer supplementen gaan slikken omdat de kans dus groot is dat je ijzerstapeling krijgt. Dit kan heel gevaarlijk zijn. Het lichaam heeft geen goed mechanisme om ijzer uit het lichaam te verwijderen. Het kan interessant zijn om je ijzerstatus te laten meten als je je al een tijdje vagen klachten ervaart zoals snel duizelig, je bent minder productief en je nagels worden broos. Om de ijzer voorraden in je lichaam te weten kun je bloed laten prikken. Na het bloedprikken kan beslist worden door een zorgprofessional of er wel of niet overgegaan wordt op ijzersuppletie. Wil je hier meer over weten? Onder aan dit artikel zal ik dit verder uitleggen.

Je hebt een ijzerkort, wat nu?

Stel je bent erachter dat je een ijzertekort hebt? Wat je dan het beste kunt doen, daar gaan we het nu over hebben.

Voeding

Met je voeding kun je al goed werken aan de ijzervoorraad in je lichaam. Wist je bijvoorbeeld al dat vlees, vis en schaal- en scheldieren heel veel ijzer bevatten. Als je zorgt dat je bij elke maaltijd voldoende vitamine C binnenkrijgt dan zorg je automatisch voor een beter opname van ijzer. Hier hebben we het al kort over gehad bij de absorptie van ijzer. De opname van ijzer wordt dus beter wanneer je een meer gevarieerd voedingspatroon hebt met voldoende voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong en vitamine C.

Groene groente en gedroogde vruchten bevatten ook veel ijzer. En wist je al dat veel voedingsmiddel verrijkt zijn met ijzer? Zo zijn er bijvoorbeeld verrijkte crackers of ontbijtgranen verkrijgbaar.

Fact: gedroogde kruiden zoals peterselie en basilicum hebben per 100 gram het hoogste gehalte aan ijzer. Dus strooien maar!

IJzersuppletie

IJzer supplementen kunnen een ijzertekort verminderen maar kunnen ook maagdarmklachten geven zoals misselijkheid, maagpijn, diarree, obstipatie13. Een overschot aan ijzer kan achterblijven in de darm, dit is schadelijk voor de darmcellen. Dit komt omdat ijzer oxideert. Wanneer een ijzersupplement vrij in het maagdarmkanaal rondgaat is er kans op oxidatie. Door de oxidatie krijg je klachten.

Liposomale ijzer

De liposomale ijzertabletten van DQA Direct veroorzaken deze klachten niet. Dat komt omdat de liposomen pas opgenomen worden op het moment dat ze in de cel aan komen. Onze liposomen zijn bestand tegen de zure maaginhoud en worden vervolgens in de dunne darm opgenomen in het lymfestelsel. Via het lymfestelsel worden de liposomen afgegeven aan het bloed en naar de juiste plek gebracht, namelijk in de cellen. Precies waar het moet zijn.

Door dit proces komt het ijzer in de liposomen niet in contact met de buitenlucht en vindt er geen oxidatie plaats, en dus ervaar je geen klachten.

Ons liposomale ijzersupplement werkt direct op de plaats waar het nodig is en de opname is echt maximaal, dit noem je met een mooie benaming een hoge biologische beschikbaarheid. Deze term heb je waarschijnlijk al eerder voorbij zien komen in mijn artikelen, omdat het zo belangrijk is. Een goede biologische beschikbaarheid betekent eenvoudigweg dat het percentage voedingsstoffen dat je lichaam op de juiste plek bereikt hoog is.

Omdat de liposomale ijzertabletten zo goed werken, raden wij ook aan om nooit zomaar dit ijzersupplement te nemen. Gebruik dit supplement alleen als er ook daadwerkelijk is bepaald dat je een ijzertekort hebt. Je kunt dit laten testen bij de huisarts, verloskundige of andere zorgprofessional.  Binnenkort kunt u bij mij ook terecht voedingsbepalingen door middel van bloedprikken. Wil je hier meer informatie over neem dan gerust contact met mij op.

Nog even een paar feitjes over DQA Direct liposomale ijzertabletten op een rij:

  • Ze hebben een zeer hoge biologische beschikbaarheid
  • Hierdoor zijn ze super effectief
  • Je ervaart geen klachten van het maagdarmkanaal
  • Ze kunnen veilig gebruikt worden door vegetariërs en veganisten
  • Ze bevatten extra vitamine C voor een maximale opname

Verdieping statusbepalingen

Hieronder zal ik kort uitleggen welke bepalingen gemeten kunnen worden. Er zijn natuurlijk nog veel meer bepalingen die samenhangen met de ijzerstatus in het lichaam, maar dit zijn de meest voorkomende:

Hemoglobine

Hemoglobine (Hb) is een eiwit dat zich bevindt in de rode bloedcellen van ons lichaam en zorgt voor het zuurstoftransport van de longen naar de weefsels. Het grootste deel van ons lichaamsijzer zit in hemoglobine.  In Nederland word je Hb-gehalte weergeven in mmol/l (millimol per liter). De referentiewaarde zijn voor alle leeftijdsgroepen anders. Voor vrouwen in Nederland is deze: 7.5-10 mmol/l. Er zou dus sprake zijn van bloedarmoede als de waarde minder dan 7,5 mmol/l is.

Hemoglobine alleen geeft niet een goede indicatie van de ijzervoorraad in het lichaam omdat het door veel factoren beïnvloed kan worden. Een laag Hb kan ook een indicatie zijn voor bijvoorbeeld een andere deficiëntie, maar ook erfelijke afwijkingen, overmatig bloedverlies of nierziekten6-7. Het is hierbij ook verstandig om te kijken naar het MCV (mean corpusculair volume) en het ferritinegehalte in het bloed6-7.

Wanneer er een laag Hb wordt geconstateerd dan zal er meestal verder onderzoek nodig zijn om tot een goede conclusie te komen want soms hangt een laag Hb ook samen met andere vitaminedeficiënties zoals foliumzuur of vitamine B126-7.

Ferritine

Ferritine is een eiwit dat zorgt voor de binding van ijzer bij de opslag in de lever en het beenmerg. Daarnaast is er ook altijd een kleine hoeveelheid ferritine in het bloed aanwezig. Dit is een maat voor de hoeveelheid ferritine (dus ijzer) in de lever en het beenmerg. Je kunt ervan uitgaan dat 1 μg/l ferritine overeenkomt met 8 μg/l reserve ijzer in het lichaam8. Ferritine is een goede maat voor de ijzervoorraad in het lichaam. Een ferritinegehalte van minder dan 15 μg/l is per definitie een ijzergebrek en een ferritinegehalte van meer dan 100 μg/l sluit een gebrek zo goed als uit8.

Transferrine

Transferrine is een transporteiwit in het bloed. Het brengt ijzer vanuit de darm naar de lever. Wanneer er sprake is van bloedarmoede is het transferrine vaak verhoogd.

Naast deze drie zijn er nog een heleboel andere maten die bepaald kunnen worden, maar dit zijn de belangrijkste drie. Bloedafname kan het beste ’s morgens nuchter worden gedaan omdat de ijzerwaarden s ’morgens gemiddeld 30% hoger zijn, dit geeft een betere interpretatie dan s ‘middags8.. In de praktijk wordt dit echter vaker niet dan wel gedaan.

Conclusie

IJzer is een super belangrijk mineraal voor ons. Het zorgt ervoor dat we genoeg energie hebben en ons goed voelen. Wanneer je dus een ijzertekort hebt, is dit een serieuze zaak. Voedingsadvies en suppletie zijn in dit geval zinvol.

Binnenkort kun je bij mij terecht voor voedingsbepalingen door middel van bloedonderzoek. Vind je dit interessant? Neem dan gerust contact met mij op voor meer informatie. Ik help je graag verder.

Bronnen

  1. Voedingsraad (1992). Nederlandse Voedingsnormen 1989. (2e herziene druk). Voorlichtingsbureau voor de Voeding, Den Haag.
  2. Todhunter E.N. (1972). Iron, blood, and nutrition. J. Am. Diet. Assoc. 61: 121-126
  3. Guggenheim K.Y. (1995). Chlorosis: the rise and disappearance of a nutritional disease. J. Nutr. 125: 1822-1825.
  4. Higdon J., Drake V.J. & Wessling-Resnick M. (2009). Iron. In: An evidence-based approach to vitamins and minerals. Health benefits and intake recommendations. Written in 2006 by Higdon J. and updated in 2009 by Drake V.J. & Wessling-Resnick M. Thieme Publishers, New York (USA).
  5. Wessling-Resnick M. (2012). Iron. In: Modern Nutrition in Health and Disease (11th ed.). Ross A.C., Caballero B., Cousins R.J. et al. (ed.). Wolters Kluwer | Lippincott Williams & Wilkins, Philadelphia (USA). 176-188.
  6. Marx J.J.M. (2000). IJzerdeficiëntie en ijzerstapeling. Lezing in PAOKC-cursus klinische chemie IJzermetabolisme: deficiëntie en stapeling. Rust roest. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie (NVKC), Regio Oost-Brabant, Eindhoven.
  7. Eekhof J.A.H. & Groeneveld Y. (2008). Bepaling van de hemoglobineconcentratie met de HemoCue in de huisartsenpraktijk: bruikbaar, maar niet volledig betrouwbaar. Ned. Tijdschr. Geneeskd. 152: 2294-2297.
  8. Souverijn J.H.M., Goswami P.R., Schreurs M.W.J. et al. (2020). Handboek medische laboratoriumdiagnostiek. 3e herziene druk. Prelum Uitgevers B.V., Houten.
  9. WHO (2008). Worldwide prevalence of anaemia 1993-2005; WHO Global Database on Anaemia. Report of a joint WHO (World Health Organization) / CDC (Centers for Disease Control and Prevention Atlanta), World Health Organization, Geneva (Switzerland).
  10. WHO (2008). Worldwide prevalence of anaemia 1993-2005; WHO Global Database on Anaemia. Report of a joint WHO (World Health Organization) / CDC (Centers for Disease Control and Prevention Atlanta), World Health Organization, Geneva (Switzerland).
  11. Lacey E.P. (1990). Broadening the perspective of pica: literature review. Public Health Rep. 105: 29-35.
  12. Lozoff B., Beard J., Connor J. et al. (2006). Long-lasting neural and behavioral effects of iron deficiency in infancy. Nutr. Rev. 64: S34-S43.
  13. 1NHG-werkgroep Anemie (2014). NHG-Standpunt Anemie (eerste herziening). Huisarts & Wetenschap 57: 528-536.
Lees hier mijn andere blogs
Verder lezen?

Lees meer van onze kenniscentrum artikelen

Naar overzicht
Collageen

Alles wat je wil en moet weten over collageen

Huidverzorging ondersteunt door de wetenschap, maar wat is collageen eigenlijk en waarom is het goed voor je om te gebruiken? Is collageen…
Lees verder
Fit worden

7 veel voorkomende fouten als je fitter wil worden

Je bent klaar met je oude, ongezonde leefstijl en wilt fitter worden! Maar wat zijn nou de valkuilen? Je leest het in…
Lees verder
Algemene contactgegevens

Hoe kunnen we je helpen?

E-mailen

Stel je vragen op service@dqadirect.nl of neem direct contact op met onze diëtistes Erika of Sarah.

 

 

Whatsappen

Heb je een vraag en wil je snel antwoord? Stuur een WhatsApp naar 0111218100

Bellen

Op werkdagen kan je ons telefonisch bereiken tussen 09:00 en 17:00 op het nummer 0111218100.